Gruczoły okołoodbytowe u psa - umiejscowienie, funkcja, problemy

• Porady
• Pies

5 min czytania opublikowano 17 listopada 2025

Jedną z częstych przyczyn wizyt psa w klinice weterynaryjnej są problemy z gruczołami okołoodbytowymi. Czym są te struktury i w jaki sposób pies objawia, iż zmaga się z niewłaściwym działaniem gruczołów umieszczonych w odbycie? Na te pytania odpowiemy w dalszej części materiału. Zapraszamy!

Zatoki okołoodbytowe u psa - umiejscowienie i funkcja 

Zatoki okołoodbytowe u psa to niewielkie, symetrycznie rozmieszczone gruczoły zlokalizowane w okolicy odbytu, pomiędzy mięśniami zwieraczami. Aby łatwiej wyobrazić sobie ich położenie, można posłużyć się przykładem tarczy zegara — patrząc na odbyt psa od tyłu, zatoki znajdują się w okolicach godziny czwartej i ósmej. Nie są widoczne gołym okiem, ponieważ znajdują się pod skórą, w głębi tkanek miękkich.

Gruczoły te zawierają wydzielinę z feromonami.

Feromony to naturalne związki chemiczne wydzielane przez organizmy zwierząt (w tym także ludzi), które wpływają na zachowanie innych osobników tego samego gatunku. Oddziałują one na układ limbiczny, w tym podwzgórze — jeden z kluczowych obszarów mózgu odpowiedzialny za regulację emocji, temperatury ciała, odczuwania głodu i pragnienia, gospodarki wodno-elektrolitowej, rytmu snu oraz reakcji autonomicznego układu nerwowego.

U psów feromony wydzielane przez gruczoły okołoodbytowe pełnią ważną funkcję komunikacyjną. Służą m.in. do oznaczania terytorium, rozpoznawania atrakcyjności seksualnej oraz regulacji zachowań społecznych w stadzie. Podczas defekacji pies pozostawia na podłożu swój indywidualny „podpis zapachowy” — swoisty znak rozpoznawczy, który jest czytelny wyłącznie dla innych psów. Wydzielina z zatok okołoodbytowych uwalniana jest samoistnie w trakcie wypróżniania, dzięki skurczom mięśni odbytu i naciskowi stolca.”

Czasami jednak ten naturalny proces zostaje zaburzony.

Symptomy stanów zapalnych zatok okołoodbytowych u psa 

Pies manifestuje stany zapalne gruczołów okooodbytowych w określony sposób:

• Saneczkowanie - to przesuwanie się psa zadem po podłożu, silne pocieranie o ziemię czy podłogę. Ma to na celu złagodzenie świądu czy innego dyskomfortu.           

• Nadmierne zainteresowanie okolicą odbytu, takie jak uporczywe wylizywanie, może świadczyć o problemach zdrowotnych w tej części ciała. Stan zapalny odbytu może być spowodowany zatkaniem gruczołów okołoodbytowych lub inwazją pasożytów wewnętrznych. W takich przypadkach warto skonsultować się z lekarzem weterynarii, aby ustalić przyczynę i wdrożyć odpowiednie leczenie.
• Ból podczas wypróżniania się — pies może wykazywać niepokój podczas prób defekacji, a także wokalizować odczuwany dyskomfort poprzez skomlenie, jęki lub inne dźwięki.
• Obrzęk, zaczerwienienie okolic odbytu
• Silny, nieprzyjemny zapach wydobywający się z odbytu
• Krew lub ropna wydzielina obecna w kale psa to objaw, który może wskazywać na poważne problemy zdrowotne. Wśród możliwych przyczyn wymienia się m.in. inwazję pasożytów wewnętrznych, infekcje bakteryjne lub wirusowe, zapalenie jelit, urazy mechaniczne, a nawet nowotwory przewodu pokarmowego.

Nigdy nie należy ignorować takich symptomów! Jeśli zauważysz krew lub ropną wydzielinę w odchodach swojego psa, natychmiast skontaktuj się z lekarzem weterynarii. Szybka diagnoza i wdrożenie leczenia mogą zapobiec poważnym powikłaniom i uratować zdrowie Twojego pupila.

Najczęstsze przyczyny stanów zapalnych zatok okołoodbytowych u psa 

• Zatwardzenie- Może być wynikiem nieodpowiednio zbilansowanej diety (np. zbyt mała ilość błonnika, podawanie kości), niedostatecznej aktywności fizycznej, odwodnienia, chorób układu pokarmowego, obecności pasożytów, ciała obcego w jelitach lub skutków ubocznych stosowanych leków.
• Biegunka-Zbyt luźny stolec nie wywiera odpowiedniego nacisku na gruczoły okołoodbytowe podczas defekacji, co uniemożliwia ich naturalne opróżnianie. Przyczyny biegunki mogą być podobne do tych, które prowadzą do zaparć.
• Spowolnienie perystaltyki jelit- Oprócz wcześniej wymienionych czynników, spowolnienie ruchów jelit może być wywołane silnym stresem.
• Osłabienie mięśni tłoczni brzusznej- Może wynikać z braku aktywności fizycznej, podeszłego wieku, chorób neurologicznych lub przebytych urazów.
• Atopowe zapalenie skóry-Stan zapalny skóry wywołany przez alergeny może również wpływać na okolice odbytu i zatoki okołoodbytowe.
• Choroby nowotworowe-Zmiany nowotworowe w okolicy odbytu mogą prowadzić do zaburzeń funkcjonowania zatok okołoodbytowych.

Stany zapalne zatok okołoodbytowych u psa – leczenie 

Jeśli zauważysz u swojego psa którykolwiek z wymienionych objawów, nie zwlekaj — udaj się z nim do kliniki weterynaryjnej. Specjalista pomoże ustalić rzeczywistą przyczynę problemu i wdroży odpowiednie leczenie, by ulżyć Twojemu czworonogowi.